Usullar va darajalar
Rasmlarda: yashil ramka — raqam tushadigan katak; firuza belgi — asosiy nomzod; qizil belgi — olib tashlanadigan nomzod; ko‘k va sariq — zanjir yoki bo‘yashning ikki tomoni.
| Usul | Qayerda kerak | G‘oya |
|---|---|---|
| Yashirin yakka, Ochiq yakka | Oson va yuqori | raqamga yagona joy yoki katakka yagona raqam |
| Qulflangan nomzodlar | O‘rta va yuqori | blok va chiziq kesishmasida qolgan raqam |
| Juftlik, uchlik, to‘rtlik | O‘rta, Qiyin | n ta katak n ta raqamni band qiladi |
| X-Wing, Swordfish | Ekspert | bir raqam qatorlar va ustunlar to‘rida |
| XY-Wing, XYZ-Wing | Ekspert | markaz qanday bo‘lsa ham, qanotlardan birida bir xil raqam |
| Bo‘yash, zanjirlar | Usta | «bu bo‘lmasa, u bo‘ladi» mulohazalari zanjiri |
Ochiq yakka
Teskari savol: bu katakka qaysi raqamlar tushadi? Qator, ustun va blokdagi raqamlarni chiqarib tashlang. Bittasi qolsa, javob tayyor. Qaydlar yozilgan bo‘lsa, bunday katak darhol ko‘rinadi: unda bitta raqam turadi.
Misol — Ochiq yakka. Yuqori o‘rta blokda shunday katak bor: unga faqat bitta raqam tushadi. 1-qator, 6-ustun katagini ko‘ring: uning qatori, ustuni va blokida 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8 va 9 bor. Faqat 2 qoladi.
Qulflangan nomzodlar
Blok va chiziq (qator yoki ustun) kesishgan joyda uchta katak bor. Agar blokda biror raqam faqat shu kataklarda tursa, u chiziqning qolgan qismiga tusha olmaydi. Teskarisi ham to‘g‘ri: chiziqda raqam faqat shu kataklarda tursa, blokning qolgan qismiga tusha olmaydi. Hech qanday raqam qo‘yilmaydi, lekin qaydlar kamayadi va keyingi yakka ochiladi.
Misol — Ko‘rsatuvchi juftlik. Yuqori o‘rta blokda 9 raqami faqat 2-qatorda turishi mumkin. Shu blokning 9 raqami albatta 2-qatorda bo‘ladi. Demak 2-qatorning blokdan tashqaridagi kataklarida 9 bo‘lishi mumkin emas: belgilangan nomzodlarni olib tashlaymiz.
Misol — Blokda qulflangan nomzod. 9-qatorda 7 raqami faqat pastki o‘ng blokda turishi mumkin. 9-qatorning 7 raqami albatta shu blokda bo‘ladi. Demak blokning boshqa kataklarida 7 bo‘lishi mumkin emas: belgilangan nomzodlarni olib tashlaymiz.
Juftlik, uchlik, to‘rtlik
Bir birlikda ikkita katak faqat ikkita bir xil raqamni olsa, bu raqamlar shu kataklarga bo‘linadi va birlikning boshqa kataklariga tushmaydi: bu ochiq juftlik. Yashirin juftlikda esa ikkita raqam faqat ikkita katakka sig‘adi, shuning uchun bu kataklardagi boshqa nomzodlar ketadi. Uchlik va to‘rtlik ham xuddi shunday, faqat katta.
Misol — Ochiq juftlik. 9-qatorda ikkita katakka faqat 3 va 4 raqamlari tushadi. Bu raqamlar shu kataklarni to‘liq band qiladi, qaysi biri qayerda ekani hozircha muhim emas. Demak 9-qatorning boshqa kataklarida 3 va 4 bo‘lishi mumkin emas.
Misol — Yashirin juftlik. 2-ustunda 4 va 5 raqamlari faqat ikkita katakka tushadi. Bu raqamlarga boshqa joy yo‘q, shuning uchun bu kataklar faqat ular uchun. Shu kataklardagi boshqa nomzodlarni olib tashlaymiz.
X-Wing, Swordfish
Endi bitta raqamga qaraymiz. Ikki qatorda shu raqam faqat ikkitadan katakka tushsin va bu kataklar bir xil ikki ustunda bo‘lsin: to‘rtburchak hosil bo‘ladi. Raqam to‘rtburchakning qarama-qarshi burchaklariga tushadi. Qaysi diagonal bo‘lishidan qat’i nazar, shu ikki ustunda raqam allaqachon joylashgan, demak ustunlarning boshqa kataklaridan uni o‘chirsa bo‘ladi. Swordfish shu g‘oyaning uch qator va uch ustunli ko‘rinishi.
Misol — X-Wing. 9 raqami 1- va 9-qatorlarda faqat ikkitadan katakka tushadi va bu kataklar bir xil ustunlarda turadi. To‘rt katakda 9 diagonal bo‘yicha joylashadi. Qaysi diagonal bo‘lmasin, 2- va 8-ustunlarda 9 shu to‘rt katakdan birida turadi. Demak 2- va 8-ustunlarning boshqa kataklarida 9 bo‘lishi mumkin emas.
Misol — Qilichbaliq (Swordfish). 4 raqami 2-, 5- va 8-ustunlarda faqat 2-, 5- va 8-qatorlarda turishi mumkin. Uchta ustunning 4 raqamlari shu uchta qatorni to‘liq egallaydi. Demak bu qatorlarning boshqa kataklarida 4 bo‘lishi mumkin emas.
XY-Wing, XYZ-Wing
Ikki nomzodli uchta katakni oling: markaz ikkala qanotni ko‘radi, qanotlarning bittadan umumiy raqami bor. Markaz qaysi raqamni olmasin, qanotlardan birida albatta shu umumiy raqam chiqadi. Demak ikkala qanotni ko‘radigan katakda u bo‘la olmaydi. XYZ-Wing’da markazning uchta nomzodi bor va umumiy raqam markazning o‘zida ham bo‘lishi mumkin, shuning uchun uchalasini ko‘radigan katakdan o‘chiriladi.
Misol — XY-Wing. Ikki nomzodli uchta katak bog‘langan: markazda 6 va 9, qanotlarda 6 va 5, 9 va 5. Markaz 6 bo‘lsa, birinchi qanotda 5 turadi; markaz 9 bo‘lsa, ikkinchi qanotda 5 turadi. Har ikki holda qanotlardan birida 5 bor. Demak ikkala qanot bilan bir qator, ustun yoki blokda turgan katakda 5 bo‘lishi mumkin emas.
Bo‘yash va zanjirlar
Bir birlikda raqam faqat ikki katakka tushsa, ular bog‘langan: biri to‘g‘ri bo‘lsa, ikkinchisi noto‘g‘ri. Bunday bog‘lanishlarni zanjir qilib ulab, kataklarni ikki rangga bo‘lamiz: yo hamma ko‘k, yo hamma sariq to‘g‘ri. Ikkala rangni ko‘radigan katakda bu raqam bo‘lmaydi. X-zanjir ham bitta raqam bo‘ylab yuradi; XY-zanjir esa ikki nomzodli kataklar orqali o‘tib, ikki uchida bir xil raqam beradi.
Misol — X-zanjir. 8 raqami uchun 4 katakli zanjir topildi: ikki uchidan birida 8 albatta turadi. Yaxlit chiziqdagi juftlikda 8 ikki katakdan birida turadi; punktir chiziqdagi ikki katakda 8 bir vaqtda bo‘lmaydi. Bosh katakda 8 bo‘lmasa, zanjir bo‘ylab oxirgi katakda 8 chiqadi. Demak ikkala uch bilan bir qator, ustun yoki blokda turgan katakda 8 bo‘lishi mumkin emas.
Ko‘p so‘raladigan savollar
Qaysi usuldan boshlash kerak?
Yashirin yakkadan. Oson darajadagi boshqotirmalarning hammasi yakkalar bilan yechiladi.
X-Wing’ni qanday topish mumkin?
Bitta raqamni tanlang (tugmasini bosing, qaydlardagisi yoritiladi) va shu raqam roppa-rosa ikki katakda turgan qatorlarni qidiring. Ikki shunday qatorning kataklari bir xil ustunlarda bo‘lsa, topdingiz.
Taxmin qilish ham usulmi?
Bu saytdagi boshqotirmalarda taxmin kerak emas: hammasi yuqoridagi usullar bilan yechiladi. Yordam ham hech qachon «sababsiz» raqam bermaydi.
Qiyin sudokuQiyin, Ekspert, Usta
Sudoku qoidalariboshlovchilar uchun
Kunlik sudokuhar kuni 3 ta, reyting bilan
Sudoku onlaynbepul, ro‘yxatdan o‘tmasdan