Donalar qanday yuradi
| Dona | Yurishi | Qiymati |
|---|---|---|
| ♔ Shoh | har tomonga 1 katak | bebaho |
| ♕ Ferz | gorizontal, vertikal va diagonal — istalgancha | 9 |
| ♖ Rux | gorizontal va vertikal | 5 |
| ♗ Fil | diagonal bo‘ylab | 3 |
| ♘ Ot | «Г» shaklida, donalar ustidan sakraydi | 3 |
| ♙ Piyoda | oldinga 1 (boshida 2), diagonal uradi | 1 |
Qiymat — almashuvda mo‘ljal: ot va fil taxminan teng, rux ikkalasidan kuchli, ferz uchta yengil donaga yaqin. Shoh almashtirilmaydi — u urilsa o‘yin tugaydi.
Maxsus qoidalar
- Rokirovka — shoh 2 katak ruxga qarab yuradi, rux uning ustidan o‘tib yoniga tushadi. Shartlar: shoh va o‘sha rux hali yurmagan, orada dona yo‘q, shoh shax ostida emas va o‘tadigan kataklar hujum ostida emas.
- En passant — raqib piyodasi 2 katak yurib sizning piyodangiz yoniga kelsa, keyingi yurishdayoq uni «o‘tayotganda» urishingiz mumkin — xuddi 1 katak yurgandek.
- Piyoda almashtirish — oxirgi qatorga yetgan piyoda ferz, rux, fil yoki otga aylanadi (odatda ferz). O‘yinda tanlash oynasi chiqadi.
Shax, mat, pat
- Shax — shoh hujum ostida; uni darhol qutqarish shart: yurish, to‘sish yoki hujumchini urish.
- Mat — shax bor, qutqarish yo‘q. O‘yin tugadi, mat qo‘ygan yutdi.
- Pat — shax yo‘q, lekin navbatdagi tomonda bitta ham qonuniy yurish yo‘q — durrang. Katta ustunlikda ehtiyot bo‘ling.
Durrang turlari
- Kelishuv — bir tomon «½ Durrang taklifi»ni bosadi, ikkinchisi qabul qiladi.
- Pat (yuqorida).
- Uch marta takror — bir xil pozitsiya uch marta paydo bo‘lsa.
- 50 yurish — 50 yurish davomida piyoda yurmagan va dona urilmagan bo‘lsa.
- Yetarli dona yo‘q — shoh ↔ shoh, shoh + fil yoki shoh + ot bilan mat qo‘yib bo‘lmaydi.
- Vaqt tugadi, lekin raqibda mat qiladigan dona yo‘q — durrang.
Soat qoidalari (onlayn)
Har o‘yinchining o‘z vaqti bor; faqat navbati kelganda sarflanadi. 3+2 nazoratida har yurishdan keyin 2 soniya qo‘shiladi. Vaqt tugasa — mag‘lubiyat. Raqib 45 soniya uzilib qolsa — g‘alaba sizga; taslim bo‘lish — 🏳 tugmasi. Vaqt nazoratlari haqida.
Ko‘p so‘raladigan savollar
Shohni urish mumkinmi?
Yo‘q. Shohni shax ostida qoldiradigan yurish qonuniy emas; qutqarish iloji bo‘lmasa — bu mat, o‘yin tugaydi.
Piyoda orqaga yura oladimi?
Yo‘q — faqat oldinga. Shuning uchun piyoda yurishini oldindan o‘ylang: qaytib bo‘lmaydi.
Rokirovkani shax ostida qilsa bo‘ladimi?
Yo‘q. Shax ostida, shax orqali va shax ichiga rokirovka taqiqlanadi; shoh yoki rux yurgan bo‘lsa ham.
O‘yinda qoidalar avtomatik tekshiriladimi?
Ha — faqat qonuniy yurishlar (yashil nuqtalar), rokirovka, en passant, almashtirish, uch marta takror va 50 yurish o‘zi hisoblanadi.
Shaxmat o‘rganish — boshlovchilar uchun10 qoida, taktikalar, 3 haftalik reja